Eeuwenlang hielden we in Nederland onze voeten nauwelijks droog. Maar de tijden zijn veranderd. Nederland werd de afgelopen 50 jaar een stuk droger. Zo droog zelfs dat we een nieuw probleem hebben: verdroging. En tegelijk zijn overstromingen van de grote rivieren en hevige regenval steeds meer in het nieuws. Hoe zit dat dan?

Verdroging in Nederland

Verdroging heeft niets te maken met een tekort aan neerslag. Verdroging ontstaat doordat het grondwaterpeil daalt. Honderd jaar geleden was Nederland natter dan nu. Er stroomden veel meer beken en er waren veel meer vennen en drassige gebieden. Dat water zakte ook in de bodem en zo bleef het grondwaterpeil hoog. Maar toen is de mens sloten gaan graven en heeft de beken rechtgetrokken. Daardoor kon regenwater snel worden afgevoerd naar de grote rivieren. Zo werden grote delen land geschikt gemaakt voor de landbouw. De bodem werd steviger zodat er machines op konden rijden. En een minder natte bodem betekende ook minder snel rot van wortels aan de gewassen. Dat leek allemaal voordelig. Maar in combinatie met het toenemend gebruik van grondwater als drinkwater en voor de industrie, heeft deze snelle afvoer van regenwater overal in Nederland gezorgd voor een daling van de grondwaterstanden. De afgelopen vijftig jaar is de grondwaterstand in Nederland op veel plaatsen gedaald met enkele decimeters tot zelfs een meter. Dit leidt tot verdroging van de bodem. Voor de natuur is dat fataal.

Bedreigde natuurgebieden

Verdroging bedreigt circa 40% van de inheemse planten in Nederland. Deze planten hebben namelijk een hoog waterpeil in de bodem nodig. Veel van de voor Nederland karakteristieke planten dreigen nu te verdwijnen of zijn al verdwenen. En dit heeft weer gevolgen voor de dieren die voor hun voedselvoorziening of voortplanting afhankelijk zijn van deze planten. Ook deze dieren verdwijnen.
Om de verlaging van de grondwaterstand te compenseren, voeren waterbeheerders water van elders aan. Maar de kwaliteit van dat water is anders. Het bevat bijvoorbeeld veel meststoffen waar de planten in dat gebied juist niet tegen kunnen. Deze maatregelen maken het voor de natuur nog slechter.

Operatie Steenbreek – Tegels eruit, tuin erin.
Operatie Steenbreek – Tegels eruit, tuin erin. Bron: MaastrichtLAB

Verdroging door asfalt en beton

Versnelde afwatering voor de landbouw en het gebruik van grondwater als industrie- en drinkwater veroorzaken de meeste verdroging. Maar ook het vele asfalt en beton in Nederland draagt flink bij aan de verdroging. Door al dat asfalt en beton kan regenwater de bodem minder makkelijk bereiken. Het gaat vaak rechtstreeks het riool in. Dat is zonde en bovendien wordt het riool onnodig belast met water dat niet vervuild is. Tegels eruit, tuin erin! Dat heeft veel voordelen. Een van die voordelen is dat regenwater dan in de bodem kan zakken en zo het grondwater kan aanvullen. En daar zijn meer manieren voor. In het artikel van Rioned over afkoppelen lees je hoe regenwater dat van daken en straten stroomt, wordt geïnfiltreerd in de bodem en niet meer afgevoerd via het riool.

Foto: Verdroging door aanleg van sloten. Bron: CWV Barlo